Rodzaje soli – właściwości, zastosowanie i różnice

Najpopularniejsze rodzaje soli to sól kuchenna, sól kamienna, sól himalajska, sól morska i sól o obniżonej zawartości sodu. Różnią się one składem mineralnym, metodą pozyskania, stopniem przetworzenia oraz zastosowaniem w kuchni i poza nią. Poznaj ich właściwości, różnice i zalecane dzienne spożycie.

Dlaczego sól jest potrzebna organizmowi?

To uniwersalna przyprawa i naturalny konserwant, obecna niemal w każdej kuchni. Jej głównym składnikiem jest chlorek sodu, oznaczany jako NaCl. W niektórych odmianach znajduje się także jod, który bierze udział w produkcji hormonów tarczycy.

Sód odpowiada przede wszystkim za regulację gospodarki wodnej. Razem z potasem utrzymuje ciśnienie osmotyczne krwi i wpływa na pobudliwość komórek nerwowych oraz mięśniowych. Zbyt niska podaż sodu bywa powodem niedoborów, ale w praktyce zdarza się rzadko, ponieważ sól jest obecna w wielu gotowych produktach spożywczych.

Dzienna norma spożycia soli u osoby dorosłej wynosi 5 g, co odpowiada mniej więcej 2 g chlorku sodu. Jej nadmiar sprzyja nadciśnieniu tętniczemu i chorobom sercowo-naczyniowym.

Jakie rodzaje soli spożywczych wyróżniamy?

Różnice między odmianami wynikają z miejsca wydobycia, metody pozyskania oraz dodatków. Poniższa tabela zestawia najczęściej wybierane sole spożywcze i ich podstawowe cechy.

Jak sól kuchenna różni się od kamiennej i himalajskiej?

Sól kuchenna, zwana też warzoną, jest praktycznie czystym chlorkiem sodu. Często wzbogaca się ją jodem. Pod względem zawartości minerałów uchodzi za najmniej wartościową spośród popularnych odmian.

Sól kamienna po wydobyciu nie przechodzi dokładnego oczyszczania ani ługowania, tylko kruszenie. Dzięki temu zachowuje więcej pierwiastków, między innymi chrom, wapń, miedź, mangan, magnez, cynk, żelazo, potas i jod. Ma barwę białą, szarą albo delikatnie różową.

Sól himalajska zawiera 84 minerały potrzebne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jej różowy kolor wynika ze śladowej ilości tlenku żelaza. Pozyskuje się ją w Himalajach, czyli na terenach uznawanych za mniej zanieczyszczone. Stanowi dobry zamiennik soli kuchennej.

Jakie mniej znane sole spożywcze warto poznać?

Oprócz podstawowych odmian w sklepach pojawiają się sól oceaniczna, sól tybetańska, sól hawajska, sól niebieska oraz sól perska. Ta ostatnia zawiera sylwin i wyróżnia się błękitnymi kryształkami. Czarna sól indyjska ma natomiast w składzie odrobinę siarkowodoru, przez co zyskuje specyficzny, jajeczny aromat.

Na sklepowych półkach można spotkać również:

• sól bambusową,
• sól wędzoną,
• kwiat soli morskiej,
• sól peklową.

Czarna sól hawajska powstaje przez prażenie z węglem drzewnym. W trakcie tego procesu wytwarza się siarczek sodu, który nadaje słonemu produktowi jajeczny, lekko gorzkawy posmak. Kwiat soli morskiej tworzy kryształki w kształcie piramidek i bywa uznawany za najcenniejszą odmianę. Sól peklowa służy do domowej konserwacji mięsa i ograniczania rozwoju bakterii.

Na czym polega łagodniejsze działanie soli o obniżonej zawartości sodu?

Ten rodzaj soli zawiera chlorek potasu i ma o 25% mniej sodu w porównaniu ze zwykłą solą kuchenną. Zachowuje zbliżone walory smakowe i bywa wybierany przez osoby, które chcą zadbać o prawidłowe ciśnienie krwi.

Sól sodowo-potasowa składa się z 70–75 procent chlorku sodu i 25–30 procent chlorku potasu. Nie jest wskazana przy niewydolności nerek. Odpowiednie stosowanie tego zamiennika ułatwia ograniczenie całkowitego spożycia sodu bez całkowitej rezygnacji ze słonego smaku.

Jakie zastosowanie mają sole lecznicze i przemysłowe?

Sól znajduje zastosowanie również poza kuchnią – w aptece, kosmetyce, uzdrowiskach oraz przemyśle. Preparaty na bazie chlorku sodu różnią się stężeniem, składem dodatków i dopuszczalnym sposobem użycia.

W lecznictwie sól bywa składnikiem kąpieli leczniczych, okładów i inhalacji. Sprawdza się też jako peeling do ciała i pochłaniacz wilgoci. Dodana do gorącej wody w termoforze wydłuża utrzymywanie ciepła.

Jak działają sole fizjologiczne, hipertoniczne i z ektoiną?

Sól fizjologiczna to 0,9% roztwór chlorku sodu, izotoniczny względem płynów ustrojowych. Jest jałowa i nie zawiera konserwantów. Dostępne ampułki mają pojemność 5 lub 10 ml. Wykorzystuje się ją do przemywania oczu, higieny nosa i ucha, oczyszczania ran oraz nebulizacji. Nie wolno stosować jej do iniekcji, a po otwarciu ampułki traci sterylność.

Sól hipertoniczna ma wyższe stężenie, najczęściej 3%. Ściąga wodę do miejsca podania, upłynnia zalegającą wydzielinę i obkurcza błonę śluzową. Nie należy jej używać wieczorem ani w nocy, bo może powodować kaszel i skurcz oskrzeli. Nie nadaje się też do przemywania oczu.

Preparaty z hialuronianem sodu nawilżają błony śluzowe i pomagają przy suchym kaszlu. Unika się ich w inhalatorach siateczkowych i ultradźwiękowych. Sól morska z ektoiną łagodzi stany zapalne, chroni komórki i stabilizuje błony komórkowe. Wskazaniem do jej stosowania bywają astma alergiczna, zapalenie oskrzeli oraz przewlekła obturacyjna choroba płuc.

Do czego służą sól bocheńska, emska i sól z Morza Martwego?

Sól bocheńska zawiera jony wapnia, magnezu, jodu i bromu. Tradycyjnie wykorzystuje się ją w leczeniu schorzeń reumatycznych oraz chorób układu krążenia, oddechowego i pokarmowego. Sól emska ma w składzie siarczany, magnez i węglan sodu, a jej dawne zastosowanie obejmuje nieżyty dróg oddechowych oraz astmę oskrzelową.

Sól z Morza Martwego dostarcza magnezu, wapnia, potasu, bromków, krzemu, glinu, siarki i fosforu. Łagodzi zmiany dermatologiczne, odżywia skórę, poprawia krążenie krwi i łagodzi bóle stawów. Sól amonowa znajduje natomiast zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym do produkcji leków o działaniu wykrztuśnym.

Czym różni się sól przemysłowa od spożywczej?

Sól przemysłowa służy do posypywania oblodzonych dróg i nie jest przeznaczona do jedzenia. Zawiera siarczan sodu, czyli nieorganiczny związek chemiczny. Jego spożycie może prowadzić do bólów głowy, nudności, podrażnienia układu trawiennego, a także astmy.

Siarczan sodu może rozkładać witaminę B1 (tiaminę), która odpowiada za prawidłowe wykorzystanie węglowodanów. W przemyśle związek ten służy do produkcji szkła, detergentów, barwników, takich jak ultramaryna, oraz ścieru drzewnego przetwarzanego później na papier. To odróżnia sól przemysłową od odmian spożywczych.

Jaka sól jest najzdrowsza i ile jej spożywać?

Za najzdrowszą uznaje się sól najmniej przetworzoną, na przykład sól himalajską lub sól kamienną. Jednak w każdej soli spożywczej zawartość chlorku sodu przekracza 95 procent. Różnice mineralne są realne, ale nie zmieniają podstawowej zasady – najważniejsza pozostaje ilość spożywanej soli.

Zdrowa osoba dorosła powinna przyjmować około 5 g soli dziennie. Sól ukrywa się jednak w wędlinach, serach, przetworach mięsnych, chipsach, orzeszkach, krakersach, zupach w proszku, sosach w proszku, kostkach bulionowych, konserwach i kiszonkach. Warto częściej wybierać produkty świeże lub mrożone.

Ograniczenie soli jest szczególnie ważne przy nadciśnieniu tętniczym, niewydolności nerek i chorobach sercowo-naczyniowych. Nadmiar zatrzymuje wodę w naczyniach, podnosi ciśnienie i obciąża nerki. Z kolei dieta bardzo uboga w sól może wiązać się ze wzrostem cholesterolu LDL, trójglicerydów oraz ryzykiem hiponatremii.

W każdej soli spożywczej zawartość chlorku sodu przekracza 95 procent, dlatego wybór odmiany ma mniejsze znaczenie niż kontrola całkowitej ilości soli w codziennej diecie.

Jak ograniczyć sól w codziennej kuchni?

Największą kontrolę nad ilością soli daje gotowanie w domu. Zamiast dosalać potrawy, warto sięgać po tymianek, bazylię i estragon. Dobrze sprawdzają się też mieszanki soli z suszonymi warzywami lub ziołami.

W codziennym menu pomagają także następujące zamiany:

• produkty świeże lub mrożone zamiast gotowych dań i konserw,
• gotowanie ryb i warzyw na parze,
• woda mineralna niskosodowa z zawartością do 100 mg sodu i 300 mg chlorków,
• czytanie etykiet i wybieranie produktów z informacją „bez dodatku soli”.

Sól ziołowa, czosnkowa, selerowa, cebulowa lub pikantna ułatwia stopniowe zmniejszanie dosalania. Dzięki temu smak dań pozostaje wyrazisty, a dzienne spożycie chlorku sodu łatwiej utrzymać w zalecanych granicach. Osoby po krótkim treningu zwykle nie potrzebują dodatkowych napojów sportowych – wystarczą woda i normalna dieta.